Bien Hoa Ceramics

August 26, 2017

Trong những chuyến đi tìm kiếm, khảo sát các làng nghề thủ công khu vực sông Mekong và Đông Nam Á của Sadec District, chúng tôi có dịp hội ngộ rất nhiều những di sản làng nghề, những nét văn hóa lối sống đặc sắc.
Sadec District sẽ lần hồi chia sẻ và cùng các bạn thưởng ngoạn, làm lan tỏa cái những đẹp của cuộc sống.
Lần này, xin giới thiệu với các bạn gốm Biên Hòa.

Gốm Biên Hòa ra đời muộn nhất trên bản đồ gốm Việt, nhưng là dòng gốmđương đại hiếm hoi cho đến nay từng giành nhiều giải thưởng qua các cuộc triển lãm khắp Châu Á, Châu Âu, Mỹ từ năm 1934 đến năm 1958.
Gốm bản địa vùng Biên Hòa có từ xưa, nhưng khi trường Mỹ nghệ BiênHoà thành lập (1903), gốm mới chính thức được giảng dạy. Năm 1923, ông Robert Balick (tốt nghiệp Mỹ thuật trang trí Paris) nhận chức hiệu trưởng và vợ là Mariette Balick (tốt nghiệp trường gốm Limoges) làm phụ tá, cả hai sử dụng lối tạo hình mang nét Tây Âu, kết hợp kỹ thuật khắc chìm tô men tronggốm Limoges trên nền chất liệu, phong cách thể hiện đậm chất Á Đông truyền thống, đã định hình gốm Biên Hoà – gắn với lịch sử hình thành trường Mỹ nghệ Biên Hoà (nay là Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai).
Nét đẹp đặc sắc của gốm Biên Hoà nhờ vào nguồn đất sét trắng địa phương có độ mịn dẻo và chịu lửa, kỹ thuật pha chế men độc đáo với ba màu đặc trưng gồm: đá đỏ, trắng ta và xanh đồng trổ bông (vert de Bienhoa). Thêm nữa, tất cả các công đoạn chế tác từ kỹ thuật nhồi đất, bàn xoay, khắc chìm, vẽ, in khuôn, chạm lọng, chạm lủng, chấm men, đến kỹ thuật lò nung… đều là thủ công.
Sản phẩm hoàn thiện mang nét đẹp kết hợp Á – Âu độc đáo giúp cho gốmBiên Hoà giành huy chương vàng ngay từ triển lãm đầu tiên tại Batavia (Indonesia) năm 1934, trở thành một đại diện tiêu biểu và dẫn đầu trong các dòng gốm đương đại Việt Nam đầu thế kỷ 20 cho đến tận hôm nay.
(Bạn xem thêm thông tin trong phần chú thích từng hình ảnh) 

Dòng gốm mỹ nghệ gia dụng, gốm Biên Hoà mẫu mã, đề tài, hoa văn, sắc men rất phong phú. Điểm chung của các sản phẩm đều sử dụng kỹ thuật khắc chìm – tô men, biểu đạt tính thủ công cao trên từng sản phẩm.

Ấm trà gốm Biên Hoà – sản phẩm xuất khẩu những năm 70 – chân đế và núm ấm được phóng kích thước gấp đôi so với thông thường, tạo sự duyên dáng phảng phất nét Âu, dù đề tài thể hiện là nhành mai trắng rất Việt.

Đĩa gốm Biên Hoà từ thập niên 30 bên cạnh các bình hoa được chế tác ở những năm 80, chỉ có đôi chút khác biệt về men thuốc do kỹ thuật nung củi và nung lò ga, còn hình họa, tạo dáng, đều mang nét đặc trưng không nhầm lẫn của gốm Biên Hoà.

Chiếc ấm Vịt sử dụng thủ pháp khắc chìm, chạm nét, kết hợp màu men đặc biệt của gốm Biên Hoà là xanh đồng trổ bông (nền men xanh trổ các điểm vàng đồng), diễn tả trọn vẹn sự độc đáo của sản phẩm.

Gốm Biên Hoà mang những nét rất quen (trong đồ án trang trí), và cũng rất lạ (trong tạo dáng sản phẩm và kỹ thuật chấm men), toát lên vẻ dân dã và duyên ngầm nên rất dễ trưng bày trong mọi không gian sống.

Cùng một hoạ tiết khắc chìm nhưng các lối phủ men khác nhau, dẫn đến hiệu ứng thị giác khác nhau, tạo thành điểm nhấn khác lạ trên từng sản phẩm gốm Biên Hoà.

Các thể loại tượng, điển tích xưa đều được các nghệ nhân đưa vào gốm Biên Hoà thông qua các đồ án trang trí bằng kỹ thuật men màu sắc phong phú, tạo nên sự đa dạng hiếm gặp ở các dòng gốm cùng loại.

*Các sản phẩm gốm Biên Hòa trong hình thuộc sở hữu của nhà sưu tập gốm Sĩ Nguyễn và bạn hữu.

Art Director: Tu Phuong Thao
Writer: Nguyen Dinh
Photographer: Nguyen Hai Dong
______

All rights reserved.